Medeniyet Akademisinin Müzik Mektebi

 

Müzik, insanlık tarihinin her döneminde var olduğu kabul edilen, ferdi ve içtimai bünyenin altyapısını oluşturan ilim ve sanat dalıdır. Bedii sanatlar dahilinde müziğin ayrı hususiyetler dahilinde tetkik edilmesinin zaruret olduğu hakikati, onu diğer sanat dallarından tefrik etmiştir. Müziğin sanati gücü o kadar tesirlidir ki, onun etkisinden kurtulan herhangi bir mahlükat yoktur. Sadece insan muhayyilesine değil, hayvanat ve hatta nebatata kadar umumi varlığa tesir eden yine müziktir.

İslam medeniyeti huzur medeniyetidir. Huzuru sağlayabilecek her türlü ilim-irfan-hikmete sıkı sıkıya sarılır, onu İslam bilgi ve sanat telakkisinde aynileştirmek suretiyle tetkik ederek terkip kıvamına ulaştırır. Şüphesiz ümmetin, müzik ve hususiyetle musiki meselesine duyarsız ve alakasız kalması düşünülemezdi. Kitabi çapta tetkik ve terkip edilmesi gereken “İslam Medeniyetinde Müzik ve Musiki” ve “Medeniyet Akademisinin Müzik Mektebi” başlıklı bu çalışmamız elbette mecmua yazısında geniş hatlarıyla incelenemeyecektir. Yakın zamanda müzik ve musiki meselemizle alakalı yeni çalışmalar ve eserlerimizin yayınlanacağı müjdesini bu vesileyle söyleyelim.

***

İslam Medeniyetinde Önemli Müzik Müesseseleri

Mehterhane

Özellikle Hunlar zamanında “Tuğ” olan ve vurmalı çalgılarla nefesli çalgılardan oluşturulmuş askerî mızıka okulu Fatih Sultan Mehmet zamanında “Mehterhane” adını almıştır.

Mevlevîhane

Duy şikayet etmede her an bu ney,
Anlatır hep ayrılıklardan bu ney.

Ney sesi tekmil hava oldu ateş,
Hem yok olsun, kimde yoksa bu ateş!

Olgunun halinden ah, anlar mı ham?
Söz uzar, kesmek gerektir vesselam.

Bu sözler Hazreti Mevlana’dan…

Mevlevîhaneler klasik tasavvuf mahzenlerinden ziyade tabiri caizse tam bir müzik müessesesidir. Pirlerin piri büyük mutasavvıf Hoca Ahmet Yesevî’nin müziğe ve raksa tarikatında yer vermesiyle beraber vecdin musikisi bahsi açılmış oluyordu. Vecd, aşk halidir. Aşkın vecd haline tekamülüyle başlayan safha sekr ve onun akabinde sahv haliyle dirilişini tevhidle yakalayan eşrefi mahluk (insan) müziği ve musikiyi tevhidi güzergahta buluşturarak vecd ve musikinin ulvi münasebetini kurmuş oluyordu… Vecdin musikisine kulak veren aşıkların kulağı havass-ı zahireden yani beş duyu organındaki “kulak” tan değildir şüphesiz. O kulak; derunun, batının kulağıdır…

Enderûn-i Hümâyûn

Enderûn, bir şeyin iç tarafı, iç yüzü gibi manalara gelmektedir. Kadim İslam Medeniyetinin zirvesi olan Osmanlı İslam Medeniyeti ise “iç” e aşıktır. İç oluş sağlanmadan “dış oluş” sağlanmaz hakikatinden yola çıkarak “deruna” gayet ehemmiyet atfedilmiştir.

Müzik bahsiyle alakalı olmak kaydıyla, Enderûn-i Hümâyûn mektebine, 2. Murat zamanında eklenen Müzik dersleri, Enderûn-i Hümâyûn’u tam bir müzik okuluna dönüştürmüştür. Zira ecdadımız, insanın zihni ve ruhi gelişme inkişafında müzik ve musikinin gayet büyük bir tesirinin olduğunu idrak etmekteydi. Bu sebeptendir ki, tımarhanelerde musikiyle beraber tedavi uygulamaları tatbik edilmişti.

Alâeddin Yavaşça Enderûn-i Hümâyûn’daki müzik eğitimleriyle alakalı olmak üzere, aşkın meşk ve vecd haliyle yaşanmasını şu sözlerle değerlendirmektedir: Hocanın önünde diz çökülür, meşk edilecek eserin usûlü tekrar tekrar vurulur, hoca kendisi vurur, beraber vururlar böylece usûl iyice yerleşirdi. Daha sonra eserin tek satırı usul vurmak suretiyle ezbere alınıncaya kadar çalışılır ve ikinci satırada geçilmezdi. Hoca öğrencisine bir tek satırı usûl vurarak çalışmasını ve ertesi gün gelmesini söylerdi. Büyük bir eserin meşki neredeyse bir aya yakın sürerdi. Böyle meşke katılmış kişide usûl en ufak detayına kadar yerleşir, bastığı perdeler ise kaymamak üzere sağlam hale gelirdi. Bu usulün şu dümüne şu hece geliyor, “düm-te-ke” dediği zaman şu melodiye isabet ediyor, bu böylece satır satır çalışılıp yerleştiğinde, kusursuz da ezberlenmiş oluyordu.”

Not: Sayfalarımızın darlığı sebebiyle diğer müzik müesseselerinden olan; Muzıka-yı Hümâyûn, Dârülbedâyi gibi müzik mekteplerine değinemiyoruz.

 

 

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s