OSMANLI MEDENİYET ÇALIŞMALARI -2-

Ali Kuşçu Ve Çalışmaları    

Kuru biyografisi

Asıl adı Alâeddîn b. Muhammed el-Kuşçi, tam adı Kuşçu-zâde Alâüddîn Ebû el-Kasım Alî İbn Muhammed’dir. 15. Yüzyılda Mâverâünnehir’in bilinmeyen bir bölgesinde doğdu. Babası, Muhammed isminde Uluğ Beyin doğanlarını besleyen biriydi. Bazı kaynaklara göre, “El- Kuşçi” lakabı buradan gelmektedir. Bazı kaynaklar ise Uluğ Beyin Ali Kuşçuyu kendi oğlu gibi gördüğü ve çok sevdiğinden kolunun üzerine kuşunu kondurduğu bu sebeble bu lakapla anıldığından bahsederler.

Dönemin ünlü ilim adamlarından dersler aldı. Bu hocalardan Kadızâde-i Rûmi ve Gıyâsüddin Cemşid el-Kâşi, Ali Kuşçu’nun matematiğe ve astronomiye olan alakasını artıracaktır. Kirman’da  kaleme aldığı Hall el-Eşkâl el-Kamer çalışması başta Uluğ Beyin olmak üzere, devrin ilim erbabı tarafından takdirle karşılanmıştır.

Temmuz 1473’de İstanbul’un enlem ve boylamını ölçen Ali Kuşçu’ya göre, İstanbul’un enlemi öncekilerin tesbiti üzere 41  derece 14 dakika olarak kabul etmiş, ancak boylamın ötekilerden farklı olarak 60 derece değilde 59 derece olarak ölçmüştür. 1473 yılında Fatih camiine güneş saati yaptıran Ali Kuşçu, bu güneş saati, Fatih camiinin sağ minaresinin peteği altındaki taş satıhdadır.

Ali Kuşçu  15 Aralık 1474 yılında ölmüş ve Eyüp Sultan Türbesi civarına gömülmüştür.

 

Eserleri

Matematik Eserleri

  • Risâle fî Enne Küllü mâ Yusta’melu bi’l- Şekleyn el- Mugni ve el-Zıllî Yumkinu an Yusta’melu bi’l-Mıstara ve el-Fercâr min Gayrı Hisâb: Bu eser büyük bir mecranın açılmasında hususi bir yere sahiptir. Sinus ve tanjant teoremlerinde bilinmeyen değerlerin cetvel ve pergel yardımıyla bulunmasına imkan sağlamıştır.
  • Risâle der İlm-i Hisab: Mukaddimeyle beraber üç makaleden oluşan bu eser, hesap ve aritmetik kitabıdır.
  • Risâle fî el-Zâviye el-Hâdde İzâ Furizat Hareket Ahadi Zilayhâ Tahsul Zâviye Münferice: Fatih huzurunda Ali Kuşçu’nun sorduğu “Öyle bir dar açı bulalım ki, bu dar açı, bir kenarı genişleme yönüne doğru hareket ettirildiğinde dik açı olmadan geniş açı olsun.” şeklindeki geometri problemi için yazılmış olan Sinan Paşa’nın cevabıdır. Risalede dar bir açının dik açı olmadan geniş açı yapılabileceğine ilişkin geometrik kanıt verilmektedir. İhsan Fazlıoğluna göre bu risaleyi Sinan Paşa yazmıştır. Fazlıoğlu risaleyi incelemiş ve gerçekte Sinan Paşa’nın bir geometri oyunu ile problemi ele aldığı sonucuna ulaşmıştır. [1]
  • El-Risâlei el-Muhammediyye fî el Hisâb: Aritmetik kitabıdır. Arapçadır. 1472’de Fatih’e sunulmuştur. [2]

 

Astronomi Eserleri

  • Risâle der ilm-i Hey’e (Astronomi Makalesi, 1458, Farsça)
  • El-Risâle el-Fethiyye fî el-Hey’e
  • Risâle fi Asl el-Hâric Yumkinu fî el-Sufliyyen (İç gezegenlerde Eksantrik kuralı)
  • Risâle fî enne Hükm el-Hâric, Hükm el-Tedvîr bi-Aynihî fî Vukûf el- Kevâkib (Gezegenlerin durma anlarında Eksantriğin Episikl ile aynı olması üzerine)
  • Fâide fî Eşkâli Utârid (Merkür’ün Biçimleri)
  • Risâle fî Hall Eşkâl Mu’addil li’l-Mesir (Ekuant Probleminin çözümlenmesi üzerine)
  • Şerh el-Tuhfe el-Şâhiyye fî el-Hey’e
  • Şerh-i Zîc-i Uluğ bey

        

Kelâm ve Usûl-i Fıkıh Eserleri

  • El-Şerh el-Cedîd alâ el-Tecid: Ali Kuşçu bu eserde Nasirüddin Tûsi’nin el-Tecrîd el-Kelâmı eserine yorum yazmıştır. Bu eser astronomi açısından son derece önemlidir. Ali Kuşçu burada astronominin felsefeye ihtiyacı olmadığını sayısız delille ispatlamıştır. Zira astronomi, tüm küresel yapının, geometrik, mantıki varsayımlar, uygun hükümler ve geçici varsayımlarla kurgulanabileceğini söyleyerek Aristoteles fiziğini yerle yeksan etmiştir. Hatta bu eserde, Yer’in hareketi için iyi bir gözlemci kanıt olmadığını ve Aristoteles’in doğa felsefesine ilişkin iddialarına güvenmediği için Yer’in (ekseni etrafında) dolanma olasılığını da söylemiştir.
  • Hâşiye alâ el-Telvîh (Açıklama üzerine Ek): Bu eser, Sadr el-Şeria’nın fıhık usulüne ilişkin Tenkîh el-Usûl’ü (Usülün düzeltilmesi) üzerine Teftâzâni tarafından kaleme alınan el-Telvîh (Açıklama) adlı yorumun haşiyesidir.

 

 

[1] İhsan Fazlıoğlu “Ali Kuşçu’nun Bir Hendese problemi ve Sinan Paşa’ya Nisbet Edilen Cevabı”, Divân, 1996/1, İstanbul 1996, s. 85-105

[2] Bakınız OMTL, s.25-26

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s